Getum við rætt um ESB án þess að beita fjallkonuna kynferðislegu ofbeldi?
Íslensk stjórnmál geta stundum verið eins og gamalt útvarpsleikrit. Persónurnar eru kunnuglegar, sögusviðið breytist lítið og stundum koma gamlir leikarar aftur á sviðið með jafn miklum tilþrifum og áður. Nýjasta dæmið er grein Guðna Ágústssonar, fyrrverandi ráðherra og formanns Framsóknarflokksins, sem birtist undir fyrirsögninni: „Stattu vörð um fjallkonuna fríðu, láttu ekki nauðga henni.“
Það verður að viðurkennast að Guðni sparar ekki stóru orðin.
Þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið er samkvæmt þessari lýsingu ekki einfaldlega pólitísk ákvörðun eða lýðræðisleg umræða um framtíð landsins. Nei, hér er þjóðin kölluð til að vernda sjálfa fjallkonuna fyrir yfirvofandi árás. Það vantar eiginlega bara dramatíska kvikmyndatónlist í bakgrunninn.
Vandamálið við svona orðræðu er ekki aðeins að hún er ýkt. Hún gerir lítið úr raunverulegum umræðum um kosti og galla aðildarviðræðna. Þegar hver pólitísk ákvörðun er sett fram sem lífsbarátta þjóðarinnar sjálfrar verður erfitt að ræða málin af yfirvegun.
Evrópusambandið er vissulega umdeilt. Skiptar skoðanir eru um hvort Ísland eigi að sækja um aðild eða ekki. En að halda því fram að viðræður jafngildi árás á sjálfstæði þjóðarinnar er dálítið eins og að halda því fram að það að mæta á kynningarfund sé það sama og að skrifa undir samning.
Viðræður eru einmitt viðræður.
Þær eru ekki aðild.
Þær eru ekki uppgjöf.
Þær eru ekki þjóðargjaldþrot.
Og þær eru sannarlega ekki árás á fjallkonuna.
Það sem gerir grein Guðna sérstaka er hversu mikla orku hann leggur í að lýsa Evrópusambandinu sem einhvers konar yfirþjóðlegu skrímsli sem bíður eftir að gleypa Ísland. Maður fær næstum á tilfinninguna að embættismenn í Brussel sitji á hverjum morgni yfir korti af Norður-Atlantshafi og spyrji: „Hvernig náum við loksins þessari litlu eyju?“
Raunveruleikinn er auðvitað mun hversdagslegri.
Íslendingar hafa í áratugi átt viðskipti við Evrópu, tekið þátt í evrópsku samstarfi og notið margvíslegra samninga við Evrópusambandið. Engin þjóðsaga hefur farist, engin fjallkona horfið og engin þjóðarsál gufað upp.
Það er líka ákveðin kaldhæðni fólgin í því að margir þeirra sem hæst tala um fullveldi Íslands virðast treysta þjóðinni furðu lítið þegar kemur að því að taka upplýsta ákvörðun. Ef þjóðin er jafn skynsöm og oft er sagt, af hverju ætti hún þá ekki að fá upplýsingar, ræða málin og taka afstöðu út frá staðreyndum fremur en heimsendaspám?
Guðni Ágústsson hefur ávallt haft sérstakt lag á myndrænu máli. Það hefur oft verið hluti af hans pólitíska sjarma. En stundum getur myndmálið orðið svo stórt að það gleypir umræðuna sjálfa.
Kannski er stærsta spurningin ekki hvort Ísland eigi að ræða við Evrópusambandið.
Kannski er stærsta spurningin hvort við getum rætt málið án þess að fjallkonan þurfi í hvert sinn að lenda í lífshættu.
Lýðræðið ætti að þola aðeins rólegri tón.
Grein þessi, er skrifuð sem ádeila á orðræðuna og stóryrðin, frekar en að ráðast að persónu Guðna sjálfs. Það gerir hana yfirleitt áhrifameiri og trúverðugri fyrir lesendur.