Íslensk stjórnmál hafa sjaldan einkennst af jafn mikilli fyrirframgefnu afstöðu og nú í umræðunni um Evrópusambandið. Áður en aðildarviðræður hafa hafist, áður en nokkur samningur liggur fyrir og áður en nokkur veit hvaða skilyrði myndu bjóðast Íslandi, hefur stór hluti þjóðarinnar þegar ákveðið að svarið sé einfaldlega: Nei.
Ekki vegna þess að fyrir liggi samningur sem þjóðin hefur hafnað. Ekki vegna þess að samningaviðræður hafi leitt í ljós óásættanlegar kröfur. Heldur vegna þess að áratugum saman hefur verið haldið uppi linnulausum áróðri um að jafnvel það eitt að ræða við Evrópusambandið jafngildi afsali á fullveldi Íslands.
Við höfum öll heyrt slagorðin.
„Þeir ætla að taka fiskimiðin.“
„Við missum sjálfstæðið.“
„Við afsölum okkur auðlindunum.“
„Frelsisbarátta forfeðranna verður gerð að engu.“
Þetta eru áhrifamikil skilaboð. Þau höfða til stolts þjóðar sem þurfti að berjast fyrir sjálfstæði sínu. En þegar hræðslan tekur við af staðreyndunum er eðlilegt að spyrja: Hvernig erum við í raun að nýta það fullveldi sem við segjumst vera að verja?
Því sannleikurinn er sá að Ísland hefur í dag fullt og óskorað fullveldi yfir auðlindum sínum.
Enginn í Brussel ákveður hvernig fiskveiðiheimildum er úthlutað. Enginn embættismaður Evrópusambandsins ákvarðar hverjir fá aðgang að orku landsins. Enginn erlendur ráðherra ákveður hverjir fá að nýta firði landsins til fiskeldis.
Þessar ákvarðanir tökum við sjálf.
Og hvernig hefur okkur gengið?
Við höfum ákveðið að úthluta veiðiheimildum sem byggja á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar þannig að gríðarleg verðmæti hafa safnast á fárra hendur. Á sama tíma hefur þjóðin deilt árum saman um hvort hún fái sanngjarnt endurgjald fyrir eigin auðlindir.
Við höfum ákveðið að virkja náttúruauðlindir til að selja raforku til stórfyrirtækja, mörg hver í eigu erlendra fjárfesta.
Við höfum ákveðið að veita erlendum fyrirtækjum aðgang að fjörðum og flóum til sjókvíaeldis þrátt fyrir að reynsla margra landa og sífellt fleiri rannsóknir veki spurningar um umhverfisáhrif slíkrar starfsemi.
Og við höfum ákveðið að setja fáar skorður við kaupum auðugra einstaklinga og fjársterkra aðila á stórum landareignum um allt land.
Þetta eru ekki ákvarðanir sem einhver tók fyrir okkar hönd.
Þetta eru ákvarðanir sem fullvalda íslenska ríkið tók sjálft.
Þegar gamall bóndi selur jörð sína fjársterkum kaupanda geta með kaupunum fylgt veiðiréttindi, hlunnindi, aðgangur að landi, vatnsréttindi, vindorkumöguleikar og ýmis önnur verðmæti sem áður voru hluti af samfélagslegri nýtingu.
Í mörgum tilfellum horfa stjórnvöld aðgerðalaus á meðan eignir og réttindi færast frá samfélaginu yfir til sífellt færri aðila.
Samt er það ekki talið ógn við fullveldið.
Það virðist aðeins verða ógn við fullveldið þegar rætt er um Evrópusambandið.
Þetta er ekki röksemd fyrir inngöngu í ESB.
Það er mikilvægt að halda því til haga.
Það eru góð og gild rök bæði með og á móti aðild. En áður en þjóðin tekur afstöðu á hún rétt á því að sjá raunverulegan samning. Hún á rétt á að sjá hvað liggur á borðinu áður en hún segir já eða nei.
Það er einmitt tilgangur viðræðna.
Enginn kaupir hús án þess að skoða það fyrst. Enginn undirritar samning án þess að lesa hann. Enginn tekur upplýsta ákvörðun um framtíð sína án þess að vita hverjir kostirnir eru.
Af hverju ætti þjóð að gera það?
Kannski er stærsta spurningin því ekki hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið.
Kannski er stærsta spurningin hvort við eigum að hafna samningaborðinu áður en við vitum hvað þar býðst.
Og kannski ættum við að beina hluta af þeirri ástríðu sem fer í að verja fullveldið að því hvernig við nýtum það fullveldi sem við höfum nú þegar.
Því fullveldi er ekki bara rétturinn til að segja nei.
Fullveldi er líka ábyrgðin á þeim ákvörðunum sem við tökum sjálf.
