Stjórnmálaflokkar sem komast til valda standa oft frammi fyrir erfiðri áskorun. Á meðan þeir eru í stjórnarandstöðu geta þeir leyft sér að tala af hugsjón og gagnrýna málamiðlanir annarra. Þegar þeir komast hins vegar sjálfir í ríkisstjórn þurfa þeir að taka ábyrgð á ákvörðunum sem eru ekki alltaf vinsælar meðal eigin stuðningsmanna.
Það virðist vera einmitt sú staða sem Samfylkingin stendur nú frammi fyrir.
Samþykkt nýrra laga um brottfararstöð hefur kallað fram óvenju harða gagnrýni innan úr röðum flokksins sjálfs. Um fimmtíu einstaklingar sem tengjast jafnaðarstefnu og Samfylkingunni með einum eða öðrum hætti hafa sent frá sér opið bréf þar sem þeir krefjast þess að framkvæmd laganna verði stöðvuð og að flokkurinn taki málið til formlegrar umræðu á vettvangi sínum.
Þetta er ekki gagnrýni sem kemur frá pólitískum andstæðingum.
Þetta er gagnrýni sem kemur innan úr eigin herbúðum.
Meðal undirritenda eru fyrrverandi ráðherrar, fyrrverandi þingmenn, fyrrverandi borgarfulltrúar og einstaklingar sem hafa um árabil verið tengdir flokksstarfi og jafnaðarstefnu. Þegar svo stór hópur fólks úr eigin röðum telur ástæðu til að stíga fram opinberlega er erfitt að afgreiða málið sem venjulegan ágreining.
Kjarni gagnrýninnar er sá að lögin samrýmist ekki þeirri stefnu sem Samfylkingin hefur sjálf samþykkt á landsfundi sínum.
Undirritendur vísa sérstaklega til þess að í stefnu flokksins sé lögð áhersla á mannúð, mannréttindi, réttaröryggi og andstöðu við varðhaldsvistun nema í undantekningartilvikum þegar engin önnur úrræði séu fyrir hendi.
Að mati gagnrýnenda hafa þingmenn flokksins nú samþykkt lagasetningu sem gengur gegn þessum grundvallarsjónarmiðum.
Þingmenn stjórnarflokkanna sem stutt hafa frumvarpið hafna þessari túlkun.
Þeir benda á að brottfararstöð sé hugsuð sem lokaúrræði og að markmiðið sé að tryggja að ákvörðunum stjórnvalda verði framfylgt með eins vægum hætti og mögulegt er. Þeir leggja áherslu á að um sé að ræða úrræði sem aðeins verði gripið til þegar önnur vægari úrræði hafa ekki reynst nægjanleg.
Þar liggur í raun meginágreiningurinn.
Andstæðingar laganna telja að verið sé að opna á frelsissviptingu einstaklinga og jafnvel barna á grundvelli lagaheimildar sem stangist á við yfirlýst gildi flokksins.
Stuðningsmenn laganna telja hins vegar að ábyrg stjórnsýsla krefjist þess að ákvarðanir stjórnvalda séu framkvæmanlegar og að úrræðið sé nauðsynlegt í undantekningartilvikum.
Það sem gerir málið pólitískt áhugavert er að gagnrýnin virðist ekki fyrst og fremst snúast um tæknilega útfærslu laganna heldur um sjálfsmynd flokksins.
Margir þeirra sem gagnrýna lagasetninguna spyrja í raun sömu spurningar:
Er Samfylkingin enn sami flokkurinn og áður?
Eða hefur flokkurinn færst nær miðju og jafnvel til hægri í útlendingamálum eftir að hafa tekið við stjórnartaumunum?
Þessi spurning er ekki ný í evrópskum stjórnmálum.
Sósíaldemókratískir flokkar víða um Evrópu hafa á undanförnum árum staðið frammi fyrir sambærilegri togstreitu. Annars vegar vilja þeir halda í mannúðlega og frjálslynda stefnu gagnvart umsækjendum um alþjóðlega vernd. Hins vegar standa þeir frammi fyrir auknum kröfum kjósenda um skýrari stjórnun útlendingamála og virkari framkvæmd ákvarðana stjórnvalda.
Afleiðingin hefur oft orðið innri átök.
Það virðist nú vera að gerast á Íslandi.
Hvort um sé að ræða tímabundinn ágreining eða djúpstæða stefnumótandi breytingu á eftir að koma í ljós.
Það er hins vegar ljóst að opna bréfið hefur opnað umræðu sem verður erfitt fyrir forystu Samfylkingarinnar að loka.
Þegar fyrrverandi ráðherrar, þingmenn og grasrótarfólk stíga fram og segja að lög sem samþykkt voru af eigin þingflokki séu „ekki sett í okkar nafni“ er ekki lengur aðeins verið að ræða einstakt frumvarp.
Þá er verið að ræða sjálfa stefnu flokksins, sjálfsmynd hans og þá spurningu sem flestir stjórnmálaflokkar þurfa að svara þegar þeir komast til valda:
Hversu langt er hægt að ganga í málamiðlunum áður en kjarninn í eigin stefnu fer að breytast?
