Þegar kallað er eftir staðreyndum – en deilt um hverjar þær eru!
Í grein sinni um umræðuna um Evrópusambandið leggur Hildur Sverrisdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokksins áherslu á mikilvægi staðreynda, ábyrgðar í opinberri umræðu og varnar gegn hræðsluáróðri og upplýsingaóreiðu. Það eru markmið sem fáir myndu mótmæla.
Kjarni greinarinnar er sá að áður en þjóðin tekur afstöðu til áframhaldandi viðræðna við Evrópusambandið þurfi almenningur að hafa aðgang að réttum og hlutlægum upplýsingum. Hildur varar við því að umræðan verði menguð af falsfréttum, áróðri eða rangfærslum og telur að stjórnmálamenn beri sérstaka ábyrgð á að fara vel með sannleikann.
Þetta hljómar vel á pappír. Hins vegar má velta fyrir sér hvort sami mælikvarði sé lagður á alla þátttakendur í umræðunni.
Um hvað er í raun verið að kjósa?
Eitt af því sem gagnrýnendur andstæðinga ESB-aðildar hafa bent á er að umræðan fari oft fram eins og þjóðin standi frammi fyrir því að samþykkja eða hafna aðild að Evrópusambandinu strax.
Raunin er hins vegar sú að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem rætt hefur verið um snýst fyrst og fremst um hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum.
Ef viðræður leiddu síðar til aðildarsamnings myndi þjóðin aftur fá tækifæri til að greiða atkvæði um sjálfa aðildina.
Þetta er atriði sem margir telja að hafi stundum týnst í pólitísku orðaskaki síðustu missera.
Getgátur eða staðreyndir?
Í athugasemd við greinina skrifar Einar Hjartarson:
„Þegar samningum er lokið þá er hægt að taka afstöðu, fram að því eru bara getgátur og endalaust áróður frá handhöfum auðlindanna.“
Þar kemur fram sjónarmið sem margir stuðningsmenn viðræðna hafa haldið fram. Að erfitt sé að meta endanlega kosti og galla hugsanlegs aðildarsamnings áður en samningur liggur fyrir.
Samkvæmt þeirri nálgun ættu viðræðurnar sjálfar að leiða í ljós hvaða kjör Ísland gæti fengið, en ekki öfugt.
Hræðsluáróður frá hvorri hlið?
Í athugasemda kerfi undir grein hildar, leggur Magnús Kristjánsson til að Hildur og hennar félagar taki ábendinguna til sín og láti af hræðsluáróðri um staðreyndir.
Þar er hann að snúa gagnrýni Hildar við og halda því fram að einmitt andstæðingar Evrópusambandsins hafi í sumum tilvikum byggt málflutning sinn á verstu mögulegu sviðsmyndum fremur en staðreyndum.
Þetta er áhugaverð ábending vegna þess að ásakanir um hræðsluáróður hafa lengi gengið í báðar áttir í ESB-umræðunni.
Reynslan af Evrópusambandinu
„Kannski er besti mælikvarðinn á Evrópusambandið sá að engin þjóð vill ganga úr því og sú eina sem slysaðist til að segja bless vill nú inn aftur.“
Þótt fullyrðingin sé einföld dregur hún fram þá staðreynd að meirihluti aðildarríkja hefur kosið að vera áfram innan sambandsins og að umræða um Brexit hefur orðið mörgum tilefni til að endurmeta kosti og galla samstarfsins.
Hverjum á að treysta?
„Er þá ekki bara best að pólitíkin haldi sig alveg frá allri upplýsingagjöf?“ Gætu einhverjir spurt.
Þessi athugasemd snertir kjarna vandans. Margir kjósendur eru orðnir tortryggnir gagnvart upplýsingum sem koma frá stjórnmálamönnum, hvort sem þeir eru fylgjandi eða andvígir Evrópusambandinu.
Kannski er stærsta áskorunin því ekki hvort upplýsingar séu til staðar, heldur hvort almenningur treysti þeim sem flytja þær.
Hins vegar vakna spurningar um hvort allir þátttakendur í umræðunni séu metnir eftir sömu reglum og hvort stundum sé verið að ræða hugsanlega framtíðaraðild Íslands að Evrópusambandinu þegar málið sem liggur fyrir snýst í raun um áframhald viðræðna.
Þar liggur ef til vill meginágreiningurinn: Sumir vilja ræða samning sem ekki er til enn, á meðan aðrir telja að fyrst þurfi að sjá niðurstöðu viðræðnanna áður en hægt sé að taka upplýsta afstöðu.
